Silvia Ranfagni – Sống trong một bộ phim viễn tưởng

Đại dịch COVID-19 vừa là một biến cố đột ngột của nhân loại nhưng cũng lại vừa như tái diễn những thảm họa bệnh tật tương tự đã từng xảy ra trong lịch sử. Bối cảnh hiện tại không khỏi làm người ta liên tưởng đến kiệt tác Mười ngày của nhà văn thời Phục Hưng nước Ý – Boccaccio.  Trốn trong lâu đài bỏ hoang khi dịch hạch đen hoành hành, các nhân vật trong truyện đã ngồi kể với nhau những câu chuyện để chiến thắng nỗi sợ hãi. Đó cũng là những câu chuyện cho đến nay vẫn làm người ta bất ngờ về những kinh nghiệm nhân tính của con người được phát lộ khi đối diện thảm họa.

Silvia Ranfagni là một biên kịch và tiểu thuyết gia. Thỉnh thoảng cô cũng viết phi tự sự bằng tiếng Ý, chẳng hạn: Venerdì di Repubblica, Micromega, và Marie Claire. Cô sống ở Rome, dạy viết sáng tác và biên kịch tại Đại học Mỹ thuật, Rome. Xin giới thiệu một câu chuyện về nước Ý ở thời điểm này qua bài bút ký của Sylvia Ranfagni.

***

Người đi bộ qua đường ở thành phố Rome đang bị cách ly, Tháng 3 2020. Ảnh: Maurizio Fiorino
Người đi bộ qua đường ở thành phố Rome đang bị cách ly, Tháng 3 2020. Ảnh: Maurizio Fiorino

Tôi đang sống trong một bộ phim khoa học viễn tưởng. Sự thật là, bạn cũng thế. Chúng tôi chỉ là tiến một chút xa hơn bạn trong cốt truyện này mà thôi. Một người đàn ông mua đồ ăn trong chợ tại một nơi vô danh ở Trung Quốc và rồi Rome trở thành thành phố ma. Một bộ phim kì lạ với bắp rang bơ thấm vị thuốc khử trùng. Đây là Ý. Nơi từng có nghĩa là “Pasta”, giờ đã thành “Coronavirus”.

Một cuộc chiến tranh không bom và cũng chẳng có pizza – kể cả ở Naples cũng không. Mọi con đường đều không một bóng người. Không phim ảnh, không bar, không tiệc tùng. Tòa Vatican cũng vắng tanh khi tôi đến thăm vào chủ nhật trước. Tại nhà thờ Sistine, trong Phán xét cuối cùng, Chúa lặng lẽ phủ bóng uy nghiêm lên vài người còn sót lại trên mặt đất. Một cảnh huy hoàng. Ngày hôm sau, nhà thờ đóng cửa.

Thành Rome Vĩnh Cữu đắm mình trong vinh quang. Đấu trường La Mã ngái ngủ như đứa trẻ được bao bọc bởi bảy ngọn đồi hiền và ru ngủ bởi khúc ca của quá khứ, mà dường như vào hôm nay còn hát vang hơn bao giờ hết. Tiếng chim ca ầm ĩ. Toàn là quạ. Không thì là chim cuốc Á-Âu. Những thanh âm bạn không bao giờ nghe. Dù chúng đã ở đây từ thời Romulus.

Đài phun nước Trevi, Rome, Tháng 3 2020. Ảnh: Maurizio Fiorino.

Bộ phim này thật kinh dị. Bạn nghe chưa? Trường học bị đóng cửa vô thời hạn. Con cái bạn, tất cả chúng nó, ở nhà. Bạn phải làm việc ư? Khó. Bạn có khoản thuê phải trả? Tự nghĩ đi. Đây là cuộc chiến đầu tiên của bạn với lũ nhóc tuổi teen đang cách ly, đám nhóc lúc nào cũng có “việc gấp”: chúng cần phải đi gặp bạn bè chúng. “Không được”- bạn lặp lại lần thứ mười một trong khi vẫn đang chỉ cho những đứa nhỏ hơn một cách hắt xì mới: “vào cùi chỏ nhé, con yêu.” Phải chăng hành vi mới mẻ này cũng là một cách để che giấu nỗi hổ thẹn của chúng ta? Tôi không ngăn được bản thân nghĩ đến việc ta sẽ phải dạy chúng quên đi tất cả những thứ này sau đó. Ở Rome này, khi mọi chuyện xong xuôi.

Nhưng tôi vẫn an toàn, chí ít là đến bây giờ. Con cái tôi đều đang ở chỗ bố chúng nó – lây nhiễm cho nhau, đấu đá với nhau. Quá trẻ và quá khỏe và quá đẹp để phải chịu thua cuộc. Tôi thật may mắn và tôi rất biết ơn. Một mình trong căn hộ vắng, tôi ngồi phịch xuống sô pha. Vui vẻ như Cô-lôm-bô đặt chân đến Châu Mỹ, và tôi nghỉ ngơi. Lần đầu tiên, việc tôi nằm dài trên đi văng được tính là một đóng góp cho xã hội. Chẳng phải làm gì: thiên đường của một người trầm cảm. Lần cuối cùng tôi không phải làm gì là từ bao giờ nhỉ? Ở nhà tránh dịch? Được thôi. Đừng nói chuyện với ai? Tôi vẫn chưa chịu đâu.

Từ lúc bắt đầu đến giờ, tôi vẫn chưa ngừng chối bỏ . Tin tức cho thấy một chấm đỏ nhấp nháy đâu đó trên trái đất. Là Trung Quốc. “Thôi nào! Trung Quốc! Xa lắc lơ!” Không hẳn là tôi không quan tâm. Có mà, tôi quan tâm cũng nhiều như bạn khi nghe tin tai họa xảy ra với người khác. Thế rồi cũng cái chấm đỏ ấy xuất hiện ngay trên đất nước hình ủng của tôi, và nó cứ ở đó. Tôi xem và nghĩ: “Chúa ơi.” Tôi đờ người ra. Sợ. Những anh chị em họ mà tôi yêu quý đang ở Milan, nhưng tôi vẫn nghĩ được, “Ồ, mới Milan! Nơi này vẫn cách đó hàng trăm dặm về phía nam.”

Và giờ nó ở đây. Tôi đang gắng sức thuyết phục mẹ tôi, cứng đầu như một bà lão bảy mươi tám tuổi phải thế, để bà đừng ra khỏi nhà. Cái mông cẩm thạch của David còn đáng giá hơn thế.

“Mẹ không thể ở nhà được, mẹ có việc quan trọng.”

Mẹ đang nói chuyện với tôi qua điện thoại vì chúng tôi không được phép tới thăm nhau. Tôi thắc mắc chuyện gì mà quan trọng đến thế. Bà bảo bà phải đi siêu thị và mấy thứ khác nữa.

“Mẹ sống qua ba cơn ung thư rồi đấy, bản thân mẹ đã là phép màu rồi.

“Mẹ à, mẹ không muốn chuyện này đâu.”

“Mẹ biết mà,” Bà nói. “Mẹ không thể gặp bạn bè, mẹ không thể thăm cháu. Chỉ việc gấp lắm mới được rời khỏi nhà.”

“Như là?” “Ở nhà hết thức ăn cho chó rồi. Với mấy thứ khác nữa.”

Trung tâm thương mại vắng tanh giữa dịch cúm Coronavirus bùng phát ở Rome, Tháng Ba 2020. Ảnh: Maurizio Fiorino.

Vài thập kỷ trước, mẹ tôi đã thay thế nhà thờ bằng nghi lễ mua sắm. Vào hôm tôi gọi điện cho mẹ tôi, Giáo hoàng đã truyền hình trực tiếp lời chúc phước lành ngày Chủ nhật – để tránh tụ tập đông người – và trận bóng chủ nhật, nghi lễ thiêng liêng hơn hết thảy, cũng bị hoãn lại. Những người Hồi giáo không thể cầu nguyện cùng nhau, nhà thờ của họ cũng đóng cả rồi. Chỉ một tôn giáo duy nhất, tôn giáo của mẹ tôi, là từ chối rụt đầu. Người mua sắm xếp hàng rồng rắn bên ngoài những cánh cửa, người cách người một mét theo lời khuyên mới đây của chính phủ, mỗi lượt chỉ bốn người được vào trong cửa hàng. Biết làm sao nữa? Ta vẫn cần phải ăn, và siêu thị vẫn mở.

“Mẹ có thể lây bố.”

“Dào, ổng á!” Bà nói. “Đi mà trách ông ta ấy. Ổng vừa đi đánh quần, nhưng chỗ đó đóng cửa.”

“Sao lại thế?”

“Ông ấy muốn đi Gym.”

“Gym đóng cửa hết rồi mà.”

“Đó là một câu lạc bộ tư.”

“Một câu lạc bộ tư vẫn là nơi công cộng!

“Sao lại hét mẹ, lỗi của bố con mà!”

“Mẹ đưa máy cho bố đi.”

“Ổng đang bực đấy. Cẩn thận.”

Bố tôi chấp nhận mắc COVID-19 để đi tập gym, nơi đáng ra phải giúp ông ấy khỏe mạnh hơn. Ông tám mươi lăm tuổi và không muốn từ bỏ thói quen sinh hoạt.

“Ừ?”

“Bố, trong bệnh viện người ta không có đủ máy thở đâu. Bố hiểu không? Không đủ máy thở để chữa cho mọi người đâu.”

“Bố biết. Họ dựa theo tuổi để chọn người được chữa. Người già thì…” Ông cười. “Thì cho họ chết! Họ sẵn sàng rồi mà!”

“Người ta đâu có già bố ơi. Hơn sáu mươi.”

“…”

“Bố! Nó như thời chiến ấy, và…” “Sao mà tệ bằng thời chiến được!…Sáu mươi…” Ông lầm bầm gì đó lúc chuyển lại điện thoại cho Tín đồ mua sắm.

Đấu trường La Mã, vốn lúc nào cũng nhộn nhịp, nay lặng thinh giữa cuộc bùng phát coronavirus. Ảnh: Maurizio Fiorino.

Chưa có gì thực sự xảy ra cả: đó là cách Donald Trump tiếp cận với tai ương. Thuyết phục Donald hay mẹ tôi dường như rất khó. Tôi cũng từng nghĩ “Nó đã xảy ra thật đâu” khi thành phố đã đầy tiếng còi hú và chúng tôi vẫn đi xem phim và ăn pizza và lũ trẽ vẫn đang ở trường và chúng tôi vẫn còn có thể dự đám cưới. “Chưa thật mà. Chưa có gì nghiêm trọng. Chưa phải với tôi. Chưa phải bây giờ.”

“Mẹ, con xin đấy!”

Bà hít một hơi sâu để bộc bạch tất cả những hi sinh bà đang phải cam chịu lúc này. Hít vào, thở ra. Những hơi dài.

“OK, không phải hôm nay.” Bầu trời phủ lên Rome hôm nay trống trải và lặng lẽ như lúc thành phố này được sinh ra. Cảnh đường phố tựa như một bức tranh động về đời sống những năm 1800, khi ô tô cũng hiếm như xe ngựa. Tôi là một trong những người may mắn. Tôi chưa mắc gì cả. Suy thoái đang thập thò chiếc mũi, như một con chó lạc. Tôi không muốn liên quan gì tới nó. Giờ điều tôi muốn làm là kể cho bạn nghe về một bài thơ tuyệt vời của Mariangela Gualtieri mới được lan tỏa cách đây vài giờ. Như bài thơ đề xuất, những biến cố lớn kích động những thay đổi lớn. Tôi sẽ thử dịch những dòng đầu sang tiếng Anh:

“The Ninth of March, Two Thousand and Twenty”

This is what I want to tell you: 
we had to stop. We knew it. 
We all felt that our living was much too furious. 
Inside things. Outside ourselves. 
Shake each single hour—make it bloom

Đoạn thơ dịch sang tiếng Việt:

“Mồng Chín Tháng Ba, Hai Nghìn Không Trăm Hai Mươi”

Đây là điều mà tôi muốn nói với bạn
Chúng ta phải dừng lại. Chúng ta biết nó.
Chúng ta đều đã sống gây kinh động
Bên trong mọi thứ. Bên ngoài chính chúng ta.
Rung lắc từng giờ – thế rồi nó đã nảy nở ra.

Nguyễn Quang Kiếm dịch
Nguồn: Silvia Ranfagni, Living in a Sci-Fi Movie: An Italian Screenwriter on Coronavirus | wordswithoutborders.org

Leave a Comment